Εγκεφαλικό επεισόδιο: τα συμπτώματα και τι κάνετε τα πρώτα λεπτά

Το εγκεφαλικό επεισόδιο έρχεται ξαφνικά: ένας άνθρωπος που πριν από ένα λεπτό μιλούσε κανονικά δεν μπορεί να σηκώσει το χέρι του ή να πει μια απλή φράση. Τα συμπτώματα εγκεφαλικού αναγνωρίζονται μέσα σε ένα λεπτό, χωρίς ιατρικές γνώσεις. Εδώ θα δείτε ποια είναι, πώς γίνεται το τεστ FAST και τι κάνετε μέχρι να έρθει το ασθενοφόρο. Το πρώτο βήμα είναι πάντα το ίδιο: καλείτε αμέσως το 112.

Συμπτώματα εγκεφαλικού: τι βλέπω

Το κοινό τους γνώρισμα είναι ότι εμφανίζονται ξαφνικά. Τα τρία πιο γνωστά:

• Πρόσωπο: η μία πλευρά «πέφτει». Το στόμα γέρνει και το χαμόγελο βγαίνει στραβό.
• Χέρι: αδυναμία ή μούδιασμα στο ένα χέρι, συχνά και στο πόδι της ίδιας πλευράς.
• Ομιλία: τα λόγια βγαίνουν μπερδεμένα, ο άνθρωπος δεν βρίσκει τις λέξεις ή δεν καταλαβαίνει τι του λέτε.

Υπάρχουν και συμπτώματα που λίγοι τα συνδέουν με εγκεφαλικό. Όταν εμφανίζονται ξαφνικά, είναι εξίσου σοβαρά:

• θολή όραση ή απώλεια της όρασης στο ένα ή και στα δύο μάτια
• ζάλη, απώλεια της ισορροπίας, δυσκολία στο βάδισμα
• σύγχυση
• πολύ δυνατός πονοκέφαλος χωρίς εμφανή αιτία
• ναυτία ή εμετός μαζί με κάποιο από τα παραπάνω

Δεν χρειάζεται να υπάρχουν όλα. Ένα αρκεί για να καλέσετε το 112.

Το τεστ FAST βήμα-βήμα

Το FAST είναι ένας γρήγορος έλεγχος που μπορεί να κάνει ο καθένας. Το όνομα βγαίνει από τα αρχικά τεσσάρων αγγλικών λέξεων και σημαίνει «γρήγορα». Στα ελληνικά: Πρόσωπο, Χέρια, Ομιλία, Χρόνος.

1. F – Face (πρόσωπο). Ζητήστε του να χαμογελάσει. Γέρνει η μία πλευρά του προσώπου;
2. A – Arms (χέρια). Ζητήστε του να σηκώσει και τα δύο χέρια μπροστά. Πέφτει το ένα ή δεν σηκώνεται καθόλου;
3. S – Speech (ομιλία). Ζητήστε του να επαναλάβει μια απλή φράση. Μπερδεύει τα λόγια, δεν μπορεί να μιλήσει ή δεν σας καταλαβαίνει;
4. T – Time (χρόνος). Αν δείτε έστω ένα από τα τρία, καλέστε αμέσως το 112.

Ορισμένοι φορείς βάζουν μπροστά δύο ακόμη ελέγχους, την ισορροπία (Balance) και την όραση (Eyes), και το ονομάζουν BE-FAST.

Το τεστ δεν βάζει διάγνωση· σας βοηθά να αποφασίσετε γρήγορα. Αν το τεστ δεν δείξει κάτι αλλά νομίζετε ότι κάτι δεν πάει καλά, καλέστε και πάλι το 112. Το προσωπικό του μπορεί να σας καθοδηγήσει ή να σας συνδέσει με τον ιατρό υπηρεσίας του ΕΚΑΒ.

Τι κάνω αμέσως

1. Καλέστε το 112. Πείτε ότι υποψιάζεστε εγκεφαλικό επεισόδιο και περιγράψτε τι βλέπετε.
2. Σημειώστε την ώρα που εμφανίστηκαν τα πρώτα συμπτώματα. Οι γιατροί χρειάζονται αυτή την ώρα για να αποφασίσουν τη θεραπεία.
3. Ξαπλώστε τον στο πλάι, σε θέση ασφαλείας (θέση ανάνηψης), με το κεφάλι ελαφρά ανασηκωμένο και στηριγμένο.
4. Μείνετε μαζί του. Μιλήστε του ήρεμα και προσέχετε αν σας απαντά και αν αναπνέει κανονικά.
5. Ετοιμαστείτε για το ασθενοφόρο. Μαζέψτε τα φάρμακα που παίρνει, για να τα δουν οι διασώστες, και στείλτε κάποιον να τους περιμένει στην είσοδο.

Τι δεν κάνω

• Δεν περιμένετε «να περάσει». Ακόμη κι αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν, ο άνθρωπος χρειάζεται νοσοκομείο.
• Δεν δίνετε φαγητό ή νερό. Το εγκεφαλικό μπορεί να επηρεάσει την κατάποση και υπάρχει κίνδυνος πνιγμονής.
• Δεν δίνετε κανένα φάρμακο, ούτε ασπιρίνη. Χωρίς εξετάσεις κανείς δεν ξέρει αν το εγκεφαλικό οφείλεται σε θρόμβο ή σε αιμορραγία, και στη δεύτερη περίπτωση η ασπιρίνη μπορεί να κάνει κακό.
• Δεν τον πηγαίνετε στο νοσοκομείο με το αυτοκίνητο και δεν τον αφήνετε να οδηγήσει. Στο ασθενοφόρο η φροντίδα αρχίζει στη διαδρομή.

Μικρό εγκεφαλικό: γιατί είναι επείγον ακόμη κι αν πέρασε

Αυτό που ο κόσμος λέει «μικρό εγκεφαλικό» είναι το παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο. Τα συμπτώματα είναι τα ίδια με του εγκεφαλικού, αλλά κρατούν από λίγα λεπτά έως λίγες ώρες και υποχωρούν πλήρως μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο.

Το ότι πέρασαν δεν σημαίνει ότι πέρασε ο κίνδυνος. Το παροδικό επεισόδιο είναι προειδοποίηση: ο άνθρωπος έχει υψηλό κίνδυνο να πάθει κανονικό εγκεφαλικό στο αμέσως επόμενο διάστημα. Επιπλέον, όσο διαρκούν τα συμπτώματα, κανείς δεν μπορεί να ξέρει αν θα υποχωρήσουν. Καλέστε το 112 όπως θα κάνατε για εγκεφαλικό, ακόμη κι αν μέχρι να έρθει το ασθενοφόρο ο άνθρωπος νιώθει καλά.

Ισχαιμικό και αιμορραγικό εγκεφαλικό: γιατί ο χρόνος μετράει

Στο ισχαιμικό εγκεφαλικό ένας θρόμβος φράζει ένα αγγείο και ένα μέρος του εγκεφάλου μένει χωρίς αίμα. Στο αιμορραγικό ένα αγγείο σπάει και το αίμα χύνεται μέσα στον εγκέφαλο. Από έξω δεν ξεχωρίζουν: τα συμπτώματα είναι ίδια και η διάκριση γίνεται μόνο στο νοσοκομείο.

Για εσάς η ενέργεια είναι η ίδια και στις δύο περιπτώσεις. Ο χρόνος μετράει επειδή οι θεραπείες που ανοίγουν το φραγμένο αγγείο γίνονται μόνο μέσα στις πρώτες ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Κάθε λεπτό καθυστέρησης σημαίνει μεγαλύτερη βλάβη.

Αν χάσει τις αισθήσεις του ή δεν αναπνέει

• Δεν ανταποκρίνεται αλλά αναπνέει κανονικά: κρατήστε τον στο πλάι, σε θέση ασφαλείας, και ελέγχετε συνεχώς την αναπνοή του.
• Δεν ανταποκρίνεται και δεν αναπνέει κανονικά: ενημερώστε το 112, βάλτε το τηλέφωνο σε ανοιχτή ακρόαση και ξεκινήστε ΚΑΡΠΑ. Ζητήστε από κάποιον να φέρει απινιδωτή (AED).

Τα βήματα περιγράφονται στο άρθρο Καρδιακή ανακοπή ή έμφραγμα: ποια είναι η διαφορά και τι κάνεις.

Πρόληψη εγκεφαλικού

Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου είναι η υψηλή αρτηριακή πίεση. Ακολουθούν το κάπνισμα, ο διαβήτης, η υψηλή χοληστερόλη, η κολπική μαρμαρυγή (μια συχνή αρρυθμία), η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.

Η πρόληψη εγκεφαλικού στηρίζεται σε λίγα πράγματα: μετράτε την πίεσή σας, δεν καπνίζετε, κινείστε τακτικά, τρώτε ισορροπημένα με λιγότερο αλάτι, περιορίζετε το αλκοόλ. Αν ο γιατρός σας έχει δώσει αγωγή για την πίεση, το σάκχαρο ή την καρδιά, την παίρνετε χωρίς διακοπές.

Κρατήστε ένα πράγμα

Πρόσωπο, χέρι, ομιλία. Αν κάτι από τα τρία αλλάξει ξαφνικά, καλείτε το 112 και σημειώνετε την ώρα. Δεν περιμένετε, δεν δίνετε τίποτα από το στόμα, δεν φεύγετε από δίπλα του.

Μάθετε τα βήματα στην πράξη

Την ΚΑΡΠΑ και τη χρήση του απινιδωτή τις μαθαίνετε με πρακτική εξάσκηση στο σεμινάριο BLS της Life Support Hub.

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά την εξειδικευμένη εκπαίδευση.