ΚΑΡΠΑ και ελληνική νομοθεσία: πότε προστατεύεται ο πολίτης-διασώστης

Η καρδιακή ανακοπή είναι μια κατάσταση κατά την οποία η καρδιά σταματά ξαφνικά και απροσδόκητα να χτυπά. Αποτελεί επείγουσα κατάσταση που πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα, με παροχή Καρδιοπνευμονικής Αναζωογόνησης (ΚΑΡΠΑ) και χρήση Αυτόματου Εξωτερικού Απινιδωτή (AED), ώστε να αυξηθούν οι πιθανότητες επιβίωσης του ασθενούς.

Η αλυσίδα της επιβίωσης: το πρώτο βήμα

Πριν από οποιαδήποτε παρέμβαση, η άμεση κλήση στο 112 είναι το κρισιμότερο βήμα στην αλυσίδα της επιβίωσης, ώστε να εξασφαλιστεί η έλευση εξειδικευμένης βοήθειας.

Νομική κάλυψη του εθελοντή διασώστη

Η ελληνική νομοθεσία δεν επιβάλλει ρητά την υποχρέωση παροχής ΚΑΡΠΑ από μη επαγγελματίες υγείας. Ωστόσο, καλύπτει μέσω νομολογίας όσους παρέχουν εθελοντικά πρώτες βοήθειες σε άτομα που βιώνουν έκτακτες ιατρικές καταστάσεις (πράξη γνωστή διεθνώς ως Good Samaritan Law), προστατεύοντας έτσι την ανθρώπινη ζωή ως το υπέρτατο αγαθό.

Ο πρώτος ανταποκριτής σε μια κρίσιμη για τη ζωή κατάσταση προστατεύεται από τον συνδυασμό μιας σειράς κανόνων δικαίου, αρκεί να:

1. Ζητήσει την άδεια να προσφέρει βοήθεια.

Στην περίπτωση που ένα άτομο δεν είναι σε θέση να δώσει τη συγκατάθεσή του για την αποδοχή βοήθειας (ή σε τρίτο πρόσωπο, όπως στη συνοδεία ανηλίκου), ο νόμος δέχεται τη σιωπηρή συναίνεση (Άρθρο 236 ΑΚ).

1. Ενεργεί με καλή πίστη, χωρίς να ζητά ανταλλάγματα και στο πλαίσιο της εκπαίδευσής του.

2. Χρησιμοποιεί την κοινή λογική, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τον εαυτό του ή τον πάσχοντα με εξωφρενικές ενέργειες.

3. Παραμείνει κοντά στον ασθενή μέχρι την άφιξη της εξειδικευμένης βοήθειας (ΕΚΑΒ).

Η προστασία αυτή είναι καθοριστική, καθώς καλύπτει τον πρώτο ανταποκριτή από ενδεχόμενες κατηγορίες για μη δόλιες σωματικές βλάβες (π.χ. κάταγμα πλευρών κατά τις θωρακικές συμπιέσεις) που προκλήθηκαν κατά τη διαδικασία της ΚΑΡΠΑ.

Οι κίνδυνοι της παράλειψης βοήθειας

Αντιθέτως, η μη παροχή βοήθειας από άτομο που δεν κινδυνεύει η σωματική του ακεραιότητα, σε πρόσωπο που βρίσκεται σε απειλητική για τη ζωή κατάσταση, μπορεί να διωχθεί ποινικά, καθώς παραβιάζεται η θεμελιώδης υποχρέωση αλληλεγγύης. Η ποινική δίωξη μπορεί να στηριχθεί στα εξής άρθρα του Ποινικού Κώδικα (ΠΚ):

• Άρθρο 25 ΠΚ – Κατάσταση ανάγκης που αποκλείει το άδικο
• Άρθρο 288 ΠΚ – Παρεμπόδιση αποτροπής κοινού κινδύνου και παράλειψη οφειλόμενης βοήθειας
• Άρθρο 306 ΠΚ – Έκθεση
• Άρθρο 307 ΠΚ – Παράλειψη λύτρωσης από κίνδυνο ζωής (παράλειψη προσφοράς βοήθειας)

Νομοθετικό πλαίσιο για την εφαρμογή ΚΑΡΠΑ και AED

Ο Έλληνας νομοθέτης έχει κωδικοποιήσει μια σειρά κανόνων, οι οποίοι επιτρέπουν σε μη υγειονομικούς την εφαρμογή ΚΑΡΠΑ και AED σε περιστατικό καρδιακής ανακοπής:

• ΠΔ 17/18-01-1996 (ΦΕΚ 11Α΄) – Μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία (θέτει τη βάση για εκπαίδευση Πρώτων Βοηθειών σε εργασιακούς χώρους).
• ΦΕΚ 219/22-02-2007, Αριθμ. Υ4α/οικ 15576 – Κανόνες οργάνωσης συστήματος Καρδιοπνευμονικής Αναζωογόνησης.
• ΦΕΚ 84/02-06-2010 (ν. 3850/2010) – Κώδικας νόμων για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων (άρθρο 45).

Συμπέρασμα

Η νομοθεσία στην Ελλάδα είναι σαφής. Ενθαρρύνει την παροχή βοήθειας από πολίτες (πρώτους ανταποκριτές), δίνοντάς τους ισχυρή νομική προστασία (Good Samaritan), αρκεί να ενεργούν με καλή πίστη και στο πλαίσιο της εκπαίδευσής τους. Ταυτόχρονα, τιμωρεί την αδιαφορία και την παράλειψη βοήθειας σε άνθρωπο που βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο ζωής.

Η εκπαίδευση στην ΚΑΡΠΑ είναι, συνεπώς, μια πράξη κοινωνικής ευθύνης και νομικής θωράκισης.

---

Ευάγγελος Θ. Μάστακας LEGAD BA, MA, PhD IHL — Αξιωματικός ΠΑ